Tuesday, March 25, 2014

పద్య సాహిత్యం--8



ఒకప్పటి కవితలు.

---ఈ క్రింది కవితలు యెవరివో తెలిస్తే చెప్పండి. లేదా వూహించడానికి ప్రయత్నించండి.

నీవొక యప్సరః ప్రణయినీ
                    కబరీచ్యుత పారిజాత మాలా
విసరంభవో; మఱి యిలా తలమంట 
                    సుధాతుషార వర్షా విమలావ కుంఠనము 
జార్చుచు బోవు శరద్విభావరీదేవి 
                    లలాటికామణివో, దీపికవో, 
సురరాజ్య లక్ష్మికిన్‌.

విరిసినపూల వెన్నెలల వెల్లువఁ 
                    చక్కదనాల హంసవై, యరిగెడు
నిన్నుజూచు నిశలందున నాకగు  బాష్పశాంతి 
                    నీవెరుగుదు; దుఃఖతాపంబుల కిల్లగు 
ప్రాడు ప్రపంచమందెరుగరు కరుణైక
                    ముగ్దుల యగాధ హృదంతర బాష్పమాధురిన్‌.

వలచి నిన్ను విసిగించినందులకు ఫలము
ఆ మరణమేను ప్రేమ గాయకుడనగుదు;
నీవు మాత్రము పూల వెన్నలల రేల
చైత్ర నృత్యోత్సవమ్ముల సలుపుకొనుము.

*             *             *

తరతరమ్ముల ప్రేమ స్వతంత్రులరుగు
దారిఁ బోయెడు నూతనాధ్వగులమనల
పరిహసించెడు పాడు ప్రపంచమునకె
పారవేయుము నీ యలంకారభరము........

"కోరికల నెల్లమరచి, నాకొరకు నీవు
నీ కొరకు నేను తొలి వేగుబోక రాలు
పూల జత వోలె నీ సుధా పూరమందు 
తేలిపోదము జన్మజన్మాల యాత్ర".

"దగ్ధ దినైక చితా భస్మ రాశి
సుప్తివీడెడు ఉసస్సుకు పునాది
ముదిసిశిరమ్మాకు చిదిమినపట్లు
పూలకారు చివుళ్ల పురిటి పొత్తిళ్లు
గతముపై తలపేల,
క్షతికేల వగపు

అరణి మధించి యజ్ఞాగ్ని రగిల్చి
వెలిగించు కాగడా వెలిగించవోయి."  

"నీచపు దాస్య వృత్తి మన 
                    నేరని శూరత మాతృదేశ సే
వా చరణమ్మునందసువు 
                    లర్పణఁ జేసినవారి పార్థివ 
శ్రీ చెలువారు చోట తదసృగ్రుచులన్‌
                    వికసించి వాసనల్ 
వీచుచు రాలిపోవగవలెన్‌ 
                    తదుదాత్త సమాధి మృత్తిగన్‌".

(సమాధానాలు మరోసారి)

Monday, March 10, 2014

పద్య సాహిత్యం--7 (జవాబులు)



ఒకప్పటి కవితలు.

---ఈ క్రింది కవితలు...................

"నెమ్మనము తాపమడగించు........................
...............................మీద మలయు టెపుడొ."

"గోడచాటయ్యు చెలినీవు...............................
.....................................వీనుల విందు గాదొ"

"హృదయ పుస్తకమందదికింపబడిన
................................ప్రాణముల్లేచి పోవకుండ"

ఇవి "సౌభద్రుని ప్రణయయాత్ర" అనే కావ్యం లోనివి.

*             *               *

"నీవు మడిగట్టుకొని........................
...........................కన్నీటిబొట్లు రాల్తు."

"ఏను స్నానమ్మునకు..........................
.......................యన్న వాయలలు నన్ను."

ఇవి "మాతృగీతాలు" అనే ఖండకావ్యం లోనివి.

*                *               *

"తురగమ్ము నెక్కి దక్షిణ
.............................దీర్ప వచ్చెదవె కల్క్యాత్మా"

ఇది "అంజలి" ఆనే ఖండిక లోనిది.

*                *                *

"నీవు చలద్ఘనాఘన వినీల...........................................
...............................అన్నగమార్గములమ్మయమ్ముగన్‌"

ఇది "జన్మభూమి" కావ్యం లోని ఖండం "ధరణీధర" లోనిది.

ఇంక వీటి  కవి శ్రీ నాయని సుబ్బారావు.

ఆయన 1899 లో, నెల్లూరు జిల్లా పొదిలె గ్రామం లో జన్మించారు. నరసరావుపేట లో చాలాకాలం అధ్యాపక వృత్తిలో వుండేవారు. 

అప్పటి కవుల్లో కొంతమంది ఊహా ప్రేయసుల గురించి కవితలల్లితే, కొందరు కులపాలికా ప్రణయాన్ని ఆశ్రయించారు. వారిలో విశ్వనాధ వారి తరవాత, నాయని వారు ప్రసిధ్ధులు. 

కులపాలికా ప్రణయం అంటే, పెద్దలు కుదిర్చిన పెళ్లితో భార్యగా వచ్చినావిడ. విశ్వనాధవారు పెళ్లయ్యాక నాయకుడి ప్రణయాన్ని వర్ణిస్తే, నాయని ఓ అడుగు ముందుకేసి వివాహాత్పూర్వ నేపధ్యం కూడా తీసుకున్నారు.

వారి కృతులు--సౌభద్రుని ప్రణయ యాత్ర; వేదనా వాసుదేవము; మాతృగీతాలు; జన్మభూమి అనే కావ్యాలు.

సౌభద్రుని ప్రణయ యాత్ర -- అసుర కృత్యము, శుక్రవారము, ఈప్సిత లేశము, నిద్రా సౌందర్యము, ప్రణయాహ్వానము  వంటి 45 ఖండికల కావ్యం. అభిమన్య-వత్సల (శశిరేఖ) ప్రణయం.

మాతృగీతాలు కావ్యం లో మాతృగీతాలు, సౌందర్య లహరి, తత్త్వమసి, సాగర సంగీతము, ఉత్సారణము, దాస్యగీతి, అంజలి, మహోదయము, పుష్పాంజలి అనే ఖండికలున్నాయి. తల్లి మరణం బిడ్డ మనస్సు మీద చేసే గాయం యెంతటిదో దుఃఖ నిర్భరంగా చిత్రించారిందులో.

అంజలి ఖండికలో పైన వ్రాసిన పద్యం నేతాజీ వ్యక్తిత్వ చిత్రణ. కల్కి అవతారంతో పోలిక.

జన్మభూమి కావ్యం లో ప్రకృతి ఖండం, తటాక ఖండం, ధరణీధర ఖండం, శక్తి ఖండం, శివ ఖండం అనే ఐదు ఆశ్వాసాల్లో, అనేక కథలున్నాయి. ఆయన జన్మ భూమి, బాల్య స్మృతులు, జాలిగాధలూ వినిపించారు. 

భాగ్యనగర కోకిల, విషాద మోహనము అనే రెండు ఖండ కవ్యాలు కూడా వ్రాశారు.

...............మరోసారి మరి కొన్ని.

Thursday, March 6, 2014

పద్య సాహిత్యం--7


ఒకప్పటి కవితలు.

---ఈ క్రింది కవితలు యెవరివో తెలిస్తే చెప్పండి. లేదా వూహించడానికి ప్రయత్నించండి.

"నెమ్మనము తాపమడగించు కమ్మతావు 
లలముకొనుటలో తన రాక తెలియుచుండ 
నుత్తరపు గాలి చలిబాధ కోర్చి మించి 
మలయపవనమ్ము నామీద మలయు టెపుడొ."

"గోడచాటయ్యు చెలినీవు పాడు పాట 
వలపు మొలకకు అమృతంపు చెలమ యయ్యె 
తలిరుటాకుల చాటుగ దాగకేమి 
పికకుహూశ్రుతి వీనుల విందు గాదొ" 

హృదయ పుస్తకమందదికింపబడిన 
ప్రేమగీతాలపుట చింపివేయుటెట్లు?
చినుగు వెంబడి పైకెగజిమ్ము రక్త 
మున కలసి ప్రాణముల్లేచి పోవకుండ"

*             *               *

"నీవు మడిగట్టుకొని పోయినావు, పండ్లు,
పుష్పములు తీసికొని దేవపూజకెటకొ
నేను నీ కొంగు పట్టుక నీదు వెంట 
పోవుటకు లేక కన్నీటిబొట్లు రాల్తు."

"ఏను స్నానమ్మునకు బావి కేగునపుడు  
లేత సూర్యుని బంగారు పూతలందు 
మురియుచును తల్లి యొడ్డును ముద్దుగొనుచు
అమ్మ యేదిరా యన్న వాయలలు నన్ను."

*                *               *

"తురగమ్ము నెక్కి దక్షిణ 
కర కమల స్ఫురిత ఖడ్గ కాంతుల దిశలన్‌
మిరు మిట్లు గొలుప, నీ వు 
త్తర కార్యము దీర్ప వచ్చెదవె కల్క్యాత్మా"

*                *                *

"నీవు చలద్ఘనాఘన వినీల మహాపఘనుండవై భవ 
ఛ్ఛ్రీ విపులోరు వక్షమున చిందులు త్రొక్కెడి నేను చంచలన్‌
కావుటదేమి అబ్బురము? క్రమ్ము మయాయిక మత్తటిత్తనూ 
వ్యావృత ధూమలుండవయి అన్నగమార్గములమ్మయమ్ముగన్‌"

(సమాధానాలు మరోసారి)

Wednesday, February 26, 2014

పద్య సాహిత్యం--6 (జవాబులు)


ఒకప్పటి కవితలు.

---ఈ క్రింది కవితలు................

"ఏలా వచ్చె హవా...........................
..................................బట్టించుచున్‌ నవ్వుచున్‌"

ఈ పద్యం "ఉమర్ ఖయ్యామ్‌" నాటకం లోనిది.

"ఏలా దాచితి విన్ని..................................
........................................బాడనా కేకినై!"

ఇది "ధనుర్దాసు" నాటకం లోనిది.

"ప్రాతదారులందు......................
..............................వినుర వేమ."

"పలుచ పలుచ...........................
..............................వినుర వేమ."

ఈ రెండూ "విశ్వదాభిరామ" మకుటంతో వ్రాసిన సుమారు 300 ఆటవెలది పద్యాల్లోవి.

"...........ఏననంత శోక.................
.....................ఎవ్వరని యెంతురో నన్ను?"

ఇది చాలామందికి తెలిసినదే. కవి ప్రత్యేక ముద్ర కనిపిస్తూనే వుంది కదా. (నిజానికి పాఠకులకి క్లూ ఇవ్వడానికే దీన్ని చివర్లో వ్రాశాను. ఈ టపాల్లో నేనిస్తున్న రెండో క్లూ గురించి మరోసారి వ్రాస్తాను.)

పైవాటన్నింటి కవీ--ప్రఖ్యాత భావకవి దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి.

ఈయన తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాకినాడకు సమీపాన చంద్రంపాలెం అనే గ్రామం లో 1897 లో జన్మించారు. పంచెకట్టు, లాల్చీ, గిరిజాలు తో భావకవి కి ఓ మూర్తిని కల్పించారు. తొలి ఖండకావ్య సంపుటి కృష్ణపక్షం 1925 లో సాహితీ సమితి సభాపతి తల్లావఝల శివశంకర శాస్త్రి (తరువాత స్వామి) అచ్చువేయించారు. ప్రవాసం-ఊర్వశి అనే ఖండకావ్య సంపుటి 1929 లో వైతాళికులు సంకలన కర్త ముద్దుకృష్ణ అచ్చువేయించారు. 1975 లో ఆయన కవితా  స్వర్ణోత్సవ సందర్భంగా ఆరు సంపుటాలు వెలువడ్డాయి. 1. పల్లకీ-ఇతర పద్యాలు 2. కృష్ణపక్షకు-ప్రవాసము-ఊర్వశి, 3. మేఘమాల (సినీగీతాల సంపుటి), 4. శర్మిష్ఠ, 5. ధనుర్దాసు అనే రెండునాటికల సంపుటులు, 6. శ్రీ ఆండాళ్ తిరుప్పావు కు శాస్త్రిగారి తెలుగు కీర్తనలు, ఆండాళ్ కళ్యాణం నాటిక కలిసిన సంపుటి. ఇవి కాక వచన రచనలు 1. అప్పుడు పుట్టి వుంటే....., 2. పుష్పలావికలు, 3. బహుకాల దర్శనం (స్కెచ్ లు) వెలువడ్డాయి.

మల్లీశ్వరి యెవరూ మరువలేనిది!

Tuesday, February 25, 2014

పద్య సాహిత్యం--6


ఒకప్పటి కవితలు.

---ఈ క్రింది కవితలు యెవరివో తెలిస్తే చెప్పండి. లేదా వూహించడానికి ప్రయత్నించండి.

"ఏలా వచ్చె హవా హుమాయి పయి, వా
                                           డే కుచ్చు పాగల షో
కేలా, పచ్చ జరీ బుటా మొఖమలం
                                          గీ దాల్చి చైత్రుండు కెం
గేలన్‌ సోగ గులాబి కొమ్మ కొరడా
                                          కీలించి, సారానెరా
ప్యాలా సారెకు సారెకున్‌ పెదవులన్‌
                                          బట్టించుచున్‌ నవ్వుచున్‌"

"ఏలా దాచితి విన్నినాళ్లు దయలే
                                          నే లేదటయ్యా భవ
ల్లీలా లోల విలోచనాంచల తటి
                                         ల్లేఖా చలల్లాస్యమే
నాలో కించితినా శిలా జడిమ పా
                                        యంద్రోయనా రంగదే
వా! లావణ్య పయోనిధీ? వివశన్న
                                        త్యం బాడనా కేకినై!"

"ప్రాతదారులందు ప్రథముండు కాలేక
క్రొత్తదారులందు గొప్పరాక
అడ్డుపీతనడక కధికారియయ్యెరా
విశ్వదాభిరామ, వినుర వేమ."

"పలుచ పలుచ పట్టుబట్ట కట్టెను రాజు
మరియు పలుచని బట్ట మంత్రిగట్టె
బట్ట విప్పివేసె బంట్రోతు తోచక
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ."

"...........ఏననంత శోక భీకర తిమిర లోకైకపతిని
నాకు నిశ్వాస తాళవృంతాలు కలవు
నాకు కన్నీటిసరుల దొంతరలు కలవు
నాకమూల్య మపూర్వ మానంద మొసగు
నిరుపమ నితాంత దుఃఖంపు  నిధులు కలవు!
ఎవ్వరని యెంతురో నన్ను?"

(సమాధానాలు మరోసారి)

Sunday, February 16, 2014

పద్య సాహిత్యం--5 (జవాబులు)



ఒకప్పటి కవితలు

---ఈ క్రింది కవితలు...........

"నేను ప్రాపంచికముగ................
..................పాద నీరాజనముల!"

1920-28 మధ్య రచించబడిన "గిరికుమారుని ప్రేమగీతాలు" అనే 102 ఖండికల గుచ్చం లోనిది. తరగలెత్తే మహాసముద్రం ప్రశాంత నదిని చేరదీసి తన కష్టసుఖాలు చెప్పుకున్నట్టుంటుందీ రచన.

"నేటి యాంధ్రులు గుడ్డకుఁ.............................
.....................................లేకున్న మాడిపోదె!"

1921నాటి రచన "ఆంధ్ర పౌరుషం" లోనిది.

"తట్టలో్ గూర్చుండబెట్టిన.................................
..................................నొసటిపై నాడెనొకటి......."

ఇది "ఋతుసంహారం" ఖండకావ్యం లోనిది.

ఇక, వీటి రచయిత--రామాయణ కల్పవృక్షం, వేయిపడగలు వ్రాసిన శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ.

ఈయన 1895 లో కృష్ణా జిల్లా నందమూరులో పుట్టి, బందరు నోబుల్ కాలేజీలో చదివారు. సహస్ర మాసాలు జీవించి 1976 లో దివంగతులైనారు.

ఆయన వ్రాసిన నూరుకు మించిన పుస్తకాలలో, అపూర్వమైన ఖండకావ్యాలు--గిరికుమారుని ప్రేమగీతాలు; శృంగారవీధి; శశిదూతం; ఋతుసంహారం; ఆంధ్రప్రశస్తి; ఆంధ్ర పౌరుషం; విశ్వనాధ పంచశతి; కిన్నెరసాని, కోకిలమ్మ పెళ్లి గీతాలు; మాస్వామి; విశ్వనాధ మధ్యాక్కరలు; (సతీవియోగం తో వ్రాసిన) వరలక్ష్మీ త్రిశతి ముఖ్యమైనవి. 

50కి పైగా వ్రాసిన నవలల్లో ఏకవీర; చెలియలికట్ట; మ్రోయు తుమ్మెద; వేయిపడగలు; హాహాహూహూ విశేషమైనవి. 18 నాటకాలలో అనార్కలి; వేనరాజు; నర్తనశాల ప్రశస్తమైనవి.

ఈయన మధ్యాక్కరలు గ్రంథానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ బహుమతి పొందారు. "ఆయన ఒక వ్యక్తి కాదు--ఒక వ్యవస్థ" అని కీర్తించారు తెలుగువారు.

Saturday, February 15, 2014

పద్య సాహిత్యం--5


ఒకప్పటి కవితలు

---ఈ క్రింది కవితలు యెవరివో తెలిస్తే చెప్పండి. లేదా వూహించడానికి ప్రయత్నించండి.

"నేను ప్రాపంచికముగ ననేక కార్య
లగ్న హృదయుండ బోలె నెల్లరకుఁ గానఁ
బడుదునే కాని, దేవి! నా భావ మెపుడు
నిత్యలగ్నంబు నీ పాద నీరాజనముల!"

"నేటి యాంధ్రులు గుడ్డకుఁ గూటికున్న
చాలుననువారలైనారు; చచ్చిపోయె
నేమొ జాతీయ సత్వమ్ము; కోమలంబు
మల్లికకు నీరు లేకున్న మాడిపోదె!"

"తట్టలో్ గూర్చుండబెట్టిన వధువు నా
గుమ్మడి పూవులోఁ గులికెనొకటి
ఖండితాపాంగ సక్త నవాంబు కణము నా
ఘా సాగ్రమున యందు కదలెనొకటి
తులసిమ్రుగ్గుననిడ్డ తొలుకాడు దివ్వె నా
సాలీని పటముపై సాగెనొకటి
ఘూర్జరీ ముఖలంబి కొసముత్తియంబు నా
నాఁదూడ నొసటిపై నాడెనొకటి......."

(సమాధానాలు మరోసారి)